Skutki uboczne leków GLP-1: co jest częste, a co wymaga konsultacji?

Leki działające na receptor GLP-1 są stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz otyłości. Do tej grupy należą między innymi semaglutyd, liraglutyd, dulaglutyd i eksenatyd. W podobnym kontekście omawia się również tirzepatyd, który działa jednocześnie na receptory GIP i GLP-1.

Leki te mogą poprawiać kontrolę glikemii, zmniejszać apetyt, zwiększać uczucie sytości i wspierać redukcję masy ciała. Ich wpływ na przewód pokarmowy odpowiada jednak również za większość działań niepożądanych.

Nudności, uczucie pełności, biegunka czy zaparcia są częste, szczególnie na początku terapii i po zwiększeniu dawki. Zwykle mają łagodne lub umiarkowane nasilenie i stopniowo ustępują. Silny ból brzucha, uporczywe wymioty, objawy odwodnienia lub nagłe pogorszenie widzenia nie powinny być natomiast traktowane jako zwykły etap adaptacji.

Celem leczenia nie jest funkcjonowanie pomimo ciągłych dolegliwości. Terapia powinna być skuteczna, ale również możliwa do bezpiecznego kontynuowania.

Dlaczego leki GLP-1 powodują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego?

Leki te wpływają na regulację apetytu, wydzielanie insuliny oraz tempo opróżniania żołądka. Uczucie sytości może pojawiać się szybciej, a pokarm pozostawać w żołądku dłużej niż przed rozpoczęciem leczenia.

Jest to część działania terapeutycznego, ale może również powodować nudności, pełność, odbijanie, zgagę, zaparcia, biegunkę lub wymioty. Tirzepatyd i semaglutyd mogą też wpływać na szybkość wchłaniania niektórych leków doustnych.

Dolegliwości najczęściej pojawiają się podczas rozpoczynania leczenia oraz zwiększania dawki. W badaniach semaglutydu stosowanego w leczeniu otyłości nudności wystąpiły u 43,9 procent pacjentów, biegunka u 29,7 procent, wymioty u 24,5 procent, a zaparcia u 24,2 procent. Większość objawów miała łagodne lub umiarkowane nasilenie. Zaparcia mogły utrzymywać się dłużej niż nudności, biegunka i wymioty.

Częstość działań niepożądanych różni się jednak zależnie od substancji, dawki, wskazania i indywidualnej tolerancji. Wyników dotyczących jednego preparatu nie należy automatycznie odnosić do wszystkich leków działających na GLP-1.

Najczęstsze działania niepożądane leków GLP-1

Jak poprawić tolerancję leczenia?

Jedz mniejsze porcje

Po rozpoczęciu terapii wcześniejsza, standardowa porcja może okazać się zbyt duża. Lepiej rozpocząć od mniejszej ilości jedzenia i ocenić sytość przed ewentualną dokładką.

Jedz wolniej

Sygnał pełności może pojawić się szybciej niż przed rozpoczęciem leczenia. Szybkie jedzenie zwiększa ryzyko, że organizm otrzyma informację o sytości dopiero po przekroczeniu dobrze tolerowanej porcji.

Nie jedz na siłę

Kontynuowanie posiłku pomimo wyraźnej sytości może prowadzić do nudności, odbijania, bólu brzucha lub wymiotów. Nie ma obowiązku zjadania całej porcji tylko dlatego, że została już nałożona.

Obserwuj tolerancję tłustych potraw

Potrawy smażone, bardzo tłuste i ciężkostrawne mogą nasilać dolegliwości. Nie oznacza to konieczności całkowitej eliminacji tłuszczu. Znaczenie mają jego ilość, forma oraz wielkość posiłku.

Pij regularnie

Duża ilość płynu wypita jednorazowo może pogłębić pełność i nudności. Zwykle lepiej sprawdzają się małe porcje płynów przyjmowane regularnie przez cały dzień.

Zwiększaj błonnik stopniowo

Przy łagodnych zaparciach błonnik może być pomocny, ale jego gwałtowne zwiększenie przy niedostatecznym nawodnieniu może nasilić wzdęcia i problemy z wypróżnianiem.

Zadbaj o białko

Zmniejszony apetyt może prowadzić do zbyt małej podaży białka. Warto włączać jego źródło do głównych posiłków, wybierając produkty dobrze tolerowane i niezajmujące bardzo dużej objętości.

Nie zapominaj o mięśniach

Podczas leczenia spada nie tylko tkanka tłuszczowa. W badaniu STEP 1 masa tłuszczowa zmniejszyła się o 19,3%, a masa beztłuszczowa, czyli głównie mięśnie, o 9,7%. Udział mięśni w masie ciała ostatecznie wzrósł, więc skład ciała się poprawił, ale sama utrata jest realna i tym większa, im szybciej spada waga.

Dwie rzeczy ograniczają ten ubytek: wystarczająca podaż białka i regularny trening oporowy. W zaleceniach dla osób leczonych analogami GLP-1 zaleca się trening siłowy 3-5 razy w tygodniu oraz rozłożenie białka na wszystkie główne posiłki, a nie tylko pilnowanie jego dobowej sumy.

Mięśnie mają znaczenie nie tylko dla sylwetki. Wpływają na sprawność, siłę, zdrowie metaboliczne i na to, czy uda się utrzymać efekt po odstawieniu leku.

Nie przyspieszaj zwiększania dawki

Jeżeli na aktualnej dawce występują silne dolegliwości, kolejny etap zwiększania nie powinien odbywać się automatycznie. W zależności od preparatu i sytuacji klinicznej lekarz może opóźnić zwiększenie dawki, pozostawić ją na dłużej albo czasowo wrócić do wcześniejszej wartości. Takiej decyzji nie należy podejmować samodzielnie.

Krótka instrukcja poprawy tolerancji

Zalecenia dotyczące mniejszych porcji, spokojnego jedzenia, odpowiedniego nawodnienia oraz wolniejszego zwiększania dawki są zgodne z multidyscyplinarnymi rekomendacjami dotyczącymi postępowania przy działaniach niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego.

Co można obserwować, a co wymaga konsultacji?

Znaczenie ma nie tylko rodzaj objawu, ale również jego intensywność, czas trwania i objawy towarzyszące. Łagodna dolegliwość może być elementem adaptacji. Ten sam objaw w nasilonej formie może wymagać zmiany postępowania.

Kiedy warto skontaktować się z osobą prowadzącą leczenie?

Konsultacja jest wskazana, gdy:

• nudności utrudniają regularne jedzenie,
• wymioty powtarzają się,
• biegunka lub zaparcia długo nie ustępują,
• pacjent pije znacznie mniej niż wcześniej,
• pojawiają się nawracające zawroty głowy,
• objawy nasilają się po każdej dawce,
• nie udaje się pokryć podstawowego zapotrzebowania na energię i białko,
• redukcja masy ciała przebiega bardzo szybko,
• występują omdlenia albo nawracające niedocukrzenia,
• dotychczas dobrze tolerowana dawka zaczyna powodować silne lub nowe dolegliwości.

Nasilone skutki uboczne nie są dowodem, że lek działa lepiej. Dawka podtrzymująca powinna uwzględniać zarówno skuteczność, jak i tolerancję leczenia.

Objawy, których nie należy ignorować

Silny ból brzucha może oznaczać zapalenie trzustki

Ostre zapalenie trzustki jest rzadkim, ale poważnym powikłaniem opisywanym podczas stosowania agonistów receptora GLP-1 oraz leków działających na receptory GIP i GLP-1.

W styczniu 2026 roku brytyjska agencja MHRA wzmocniła ostrzeżenia dotyczące ryzyka ostrego zapalenia trzustki dla dulaglutydu, eksenatydu, liraglutydu, semaglutydu i tirzepatydu. Uwzględniono również rzadkie doniesienia o martwiczym i śmiertelnym przebiegu choroby.

Objawem alarmowym jest przede wszystkim silny i utrzymujący się ból brzucha, który może promieniować do pleców. Mogą mu towarzyszyć nudności i wymioty.

Taki ból wymaga pilnej pomocy medycznej. Nie należy zakładać, że jest to zwykła niestrawność. Przy podejrzeniu zapalenia trzustki leczenie powinno zostać wstrzymane do czasu oceny medycznej. Po potwierdzeniu rozpoznania leku nie należy ponownie włączać bez wyraźnej decyzji specjalisty.

Problemy z pęcherzykiem żółciowym

Podczas terapii mogą wystąpić kamienie żółciowe lub zapalenie pęcherzyka żółciowego. Ryzyko może wiązać się zarówno ze stosowanym lekiem, jak i z szybką utratą masy ciała.

Pilnej konsultacji wymagają:

• silny ból w prawej górnej części brzucha,
• ból utrzymujący się przez kilka godzin,
• gorączka lub dreszcze,
• żółte zabarwienie skóry albo białek oczu,
• ciemny mocz,
• bardzo jasny stolec,
• nasilone nudności i wymioty.

Ostre choroby pęcherzyka żółciowego zostały uwzględnione w oficjalnych ostrzeżeniach dotyczących semaglutydu.

Wymioty, biegunka i ryzyko odwodnienia

Pojedynczy epizod wymiotów lub krótkotrwała biegunka nie zawsze oznaczają poważne powikłanie. Długotrwałe objawy mogą jednak prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.

Szczególną ostrożność powinny zachować:

• osoby starsze,
• pacjenci z przewlekłą chorobą nerek,
• osoby przyjmujące leki moczopędne,
• pacjenci z niskim ciśnieniem,
• osoby, które mają trudność z regularnym przyjmowaniem płynów.

Objawy odwodnienia obejmują znaczne zmniejszenie ilości moczu, bardzo ciemny mocz, suchość w ustach, silne pragnienie, zawroty głowy, omdlenie, osłabienie lub splątanie.

W dokumentacji semaglutydu opisano przypadki ostrego uszkodzenia nerek, w tym wymagające dializ. Większość zgłoszeń dotyczyła osób, u których nudności, wymioty lub biegunka doprowadziły do utraty płynów.

Kiedy podejrzewać poważne spowolnienie opróżniania żołądka?

Szybsze uczucie sytości jest oczekiwanym efektem leczenia. Nie powinno jednak oznaczać, że pacjent przez wiele godzin lub dni nie jest w stanie jeść albo regularnie wymiotuje niestrawionym pokarmem.

Konsultacji wymagają:

• uporczywe wymioty po posiłkach,
• wymiotowanie pokarmem zjedzonym wiele godzin wcześniej,
• stałe uczucie zalegania jedzenia,
• niemożność zjedzenia niewielkiego posiłku,
• silne wzdęcia,
• narastający ból brzucha,
• wyraźne osłabienie i odwodnienie.

Semaglutyd może powodować poważniejsze dolegliwości u osób z gastroparezą i nie jest zalecany w przypadku jej ciężkiej postaci.

Zaparcie czy niedrożność jelit?

Zaparcia należą do częstych działań niepożądanych. Najczęściej można je łagodzić poprzez odpowiednie nawodnienie, codzienny ruch i stopniowe zwiększanie ilości błonnika.

Innego postępowania wymaga zaparcie połączone z:

• silnym lub falowym bólem brzucha,
• narastającym wzdęciem,
• uporczywymi wymiotami,
• brakiem możliwości oddawania gazów,
• gwałtownym pogorszeniem samopoczucia.

W takiej sytuacji nie należy samodzielnie zwiększać ilości błonnika ani przyjmować kolejnych środków przeczyszczających bez oceny medycznej.

Hipoglikemia

Leki działające na GLP-1 stosowane samodzielnie zwykle wiążą się z niewielkim ryzykiem ciężkiej hipoglikemii. Ryzyko wzrasta, gdy są łączone z insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika.

Objawy niedocukrzenia mogą obejmować:

• drżenie rąk,
• poty,
• kołatanie serca,
• silny głód,
• niepokój,
• zawroty głowy,
• pogorszenie koncentracji,
• splątanie.

Ciężka hipoglikemia może prowadzić do drgawek albo utraty przytomności. Przy rozpoczynaniu terapii lekarz może zdecydować o dostosowaniu dawek innych leków przeciwcukrzycowych oraz o kontroli takich parametrów jak insulina, glukoza i HbA1c.

Nagłe pogorszenie widzenia

Retinopatia cukrzycowa

U niektórych pacjentów z cukrzycą szybka poprawa glikemii może czasowo nasilić istniejącą retinopatię cukrzycową. Większej ostrożności wymagają osoby, które wcześniej miały zmiany na dnie oka, stosują insulinę lub rozpoczynają leczenie przy znacznie podwyższonej glikemii.

Pilnej konsultacji okulistycznej wymagają:

• nagłe pogorszenie ostrości wzroku,
• nowe mroczki lub liczne „muszki”,
• błyski przed oczami,
• ciemna zasłona w polu widzenia,
• nagła utrata części pola widzenia.

NAION podczas stosowania semaglutydu

W czerwcu 2025 roku EMA uznała niearterytyczną przednią niedokrwienną neuropatię nerwu wzrokowego, określaną jako NAION, za bardzo rzadkie działanie niepożądane semaglutydu. Może ona wystąpić maksymalnie u około jednej osoby na 10 000 stosujących lek.

Nagła utrata wzroku albo szybko postępujące pogorszenie widzenia wymagają pilnej oceny okulistycznej. Jeżeli NAION zostanie potwierdzone, leczenie semaglutydem powinno zostać zakończone.

Reakcja alergiczna

Niewielkie zaczerwienienie lub dyskomfort w miejscu wstrzyknięcia zwykle nie są stanem nagłym.

Natychmiastowej pomocy wymagają natomiast:

• obrzęk twarzy, ust, języka lub gardła,
• trudności w oddychaniu,
• problemy z przełykaniem,
• uogólniona pokrzywka,
• gwałtowne osłabienie lub utrata przytomności.

Ciężkie reakcje nadwrażliwości, w tym anafilaksję i obrzęk naczynioruchowy, zgłaszano po zastosowaniu leków zawierających semaglutyd i tirzepatyd.

Wypadanie włosów podczas terapii

Wypadanie włosów może pojawić się podczas leczenia, szczególnie gdy redukcja masy ciała przebiega szybko, a podaż energii i białka znacząco się zmniejsza.

Nie zawsze jest ono wynikiem bezpośredniego działania leku. Może odpowiadać łysieniu telogenowemu wywołanemu szybką zmianą masy ciała, stresem metabolicznym, niedoborem żelaza, małą podażą białka lub inną chorobą.

Wypadanie włosów warto skonsultować, gdy:

• jest bardzo nasilone,
• utrzymuje się przez kilka miesięcy,
• dieta dostarcza niewiele energii lub białka,
• występują osłabienie, bladość skóry lub zaburzenia miesiączkowania,
• na skórze głowy pojawiają się ogniska bez włosów,
• skóra głowy boli, piecze lub jest objęta stanem zapalnym.

W takiej sytuacji należy ocenić tempo redukcji masy ciała, sposób żywienia oraz inne możliwe przyczyny problemu.

Leki GLP-1 przed zabiegiem i znieczuleniem

Leki działające na GLP-1 mogą opóźniać opróżnianie żołądka. Ma to znaczenie przed operacją, gastroskopią lub inną procedurą wykonywaną w znieczuleniu albo głębokiej sedacji.

Przed zabiegiem należy poinformować zespół medyczny o:

• nazwie stosowanego preparatu,
• dawce,
• terminie ostatniego podania,
• ostatnim zwiększeniu dawki,
• występujących nudnościach, wymiotach, wzdęciach lub zaparciach.

Aktualne wielospecjalistyczne zalecenia wskazują, że wielu pacjentów może kontynuować terapię przed planową operacją. Osoby znajdujące się w fazie zwiększania dawki, przyjmujące wysoką dawkę lub mające nasilone objawy żołądkowo-jelitowe wymagają jednak indywidualnej oceny. W części przypadków zalecana jest dieta płynna przez 24 godziny, zmiana planu znieczulenia albo przesunięcie procedury.

Nie należy samodzielnie odstawiać leku na podstawie ogólnej porady znalezionej w internecie.

Najważniejsze objawy alarmowe

Pilnej pomocy medycznej wymagają:

• silny i utrzymujący się ból brzucha, szczególnie promieniujący do pleców,
• uporczywe wymioty i niemożność przyjmowania płynów,
• bardzo mała ilość moczu, omdlenie lub splątanie,
• silny ból pod prawym łukiem żebrowym z gorączką albo żółtaczką,
• znaczne wzdęcie z brakiem stolca i gazów,
• nagła utrata wzroku lub szybko pogarszające się widzenie,
• obrzęk twarzy, języka lub gardła,
• trudności w oddychaniu albo przełykaniu,
• ciężkie niedocukrzenie z drgawkami lub zaburzeniami świadomości.

Podsumowanie

Najczęstsze skutki uboczne leków GLP-1 dotyczą przewodu pokarmowego. Nudności, uczucie pełności, biegunka, zaparcia, odbijanie i dyskomfort brzucha pojawiają się przede wszystkim na początku terapii oraz po zwiększeniu dawki.

Zwykle można je ograniczyć poprzez mniejsze porcje, spokojniejsze jedzenie, odpowiednie nawodnienie, stopniowe zwiększanie ilości błonnika oraz wolniejsze zwiększanie dawki.

Nie należy natomiast normalizować silnego bólu, uporczywych wymiotów, odwodnienia ani niemożności jedzenia. Celem terapii jest poprawa zdrowia, a nie funkcjonowanie pomimo ciągłych dolegliwości.

Szczególnej uwagi wymagają objawy ostrego zapalenia trzustki, chorób pęcherzyka żółciowego, niedrożności jelit, uszkodzenia nerek, ciężkiej reakcji alergicznej oraz nagłego pogorszenia widzenia.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej. Nie należy samodzielnie rozpoczynać, odstawiać ani modyfikować dawkowania leków działających na GLP-1.

Najczęściej zadawane pytania

Czy nudności oznaczają, że lek działa?

Nie. Skutki uboczne nie są miernikiem skuteczności leczenia. Lek może poprawiać glikemię, zmniejszać apetyt i wspierać redukcję masy ciała również u osoby, która nie odczuwa nudności. Celem nie jest uzyskanie jak najsilniejszych dolegliwości, ale bezpieczna poprawa zdrowia.

Czy przy nudnościach trzeba odstawić lek?

Nie zawsze. Łagodne nudności często zmniejszają się po modyfikacji porcji, tempa jedzenia i rodzaju posiłków. Jeżeli objawy utrudniają jedzenie, prowadzą do odwodnienia lub nie ustępują, należy skontaktować się z osobą prowadzącą leczenie przed przyjęciem kolejnej wyższej dawki.

Czy można samodzielnie zmniejszyć dawkę?

Nie należy samodzielnie modyfikować dawkowania. Lekarz może jednak opóźnić zwiększenie dawki, pozostawić pacjenta na niższej dawce przez dłuższy czas, czasowo zmniejszyć dawkę albo zmienić preparat.

Czy brak apetytu jest pożądanym działaniem?

Zmniejszenie apetytu jest częścią działania leku. Całkowita niechęć do jedzenia, regularne pomijanie posiłków i niemożność pokrycia podstawowego zapotrzebowania nie są jednak celem terapii. Zbyt mała podaż energii, białka, płynów, witamin i składników mineralnych może prowadzić do osłabienia, utraty masy mięśniowej, zaparć, zawrotów głowy oraz wypadania włosów.

Czy można przyjmować leki przeciwwymiotne?

Nie powinny one służyć do maskowania ciężkich lub niewyjaśnionych objawów. Ich zastosowanie warto omówić z lekarzem. Silny ból brzucha, odwodnienie, wymioty niestrawionym pokarmem albo brak stolca i gazów wymagają diagnostyki, a nie wyłącznie zahamowania wymiotów.

Czy przy zaparciach należy zwiększyć ilość błonnika?

Przy łagodnych zaparciach pomocne mogą być płyny, codzienny ruch i stopniowe zwiększanie ilości błonnika. Silny ból, znaczne wzdęcie, uporczywe wymioty oraz brak gazów są wskazaniem do pilnej oceny. W takiej sytuacji zwiększanie błonnika może pogorszyć dolegliwości.

Czy podwyższona lipaza lub amylaza oznacza zapalenie trzustki?

Nie. Aktywność enzymów trzustkowych może się zmieniać bez rozwoju ostrego zapalenia trzustki. Sam wynik laboratoryjny bez charakterystycznych objawów nie potwierdza choroby. Najważniejszym sygnałem alarmowym jest silny, utrzymujący się ból brzucha, szczególnie gdy promieniuje do pleców i towarzyszą mu wymioty.

Czy trzeba profilaktycznie kontrolować enzymy trzustkowe?

Rutynowe oznaczanie amylazy i lipazy u każdej bezobjawowej osoby stosującej lek GLP-1 nie pozwala skutecznie przewidzieć ostrego zapalenia trzustki. Zakres badań powinien wynikać z objawów, historii zdrowotnej i zaleceń lekarza.

Czy leki GLP-1 zwiększają ryzyko myśli samobójczych?

W styczniu 2026 roku FDA poinformowała, że szeroka analiza danych z badań klinicznych i obserwacyjnych nie wykazała zwiększonego ryzyka myśli ani zachowań samobójczych podczas stosowania leków GLP-1. Każde nowe lub nasilające się objawy depresyjne, nietypowa zmiana zachowania albo myśli o zrobieniu sobie krzywdy wymagają jednak pilnej pomocy, niezależnie od możliwej przyczyny.

Czy zawroty głowy są normalne?

Mogą pojawić się szczególnie podczas zwiększania dawki. Ich przyczyną może być mała ilość jedzenia, odwodnienie, obniżenie ciśnienia albo hipoglikemia u osoby przyjmującej także insulinę lub pochodną sulfonylomocznika. Nawracające zawroty głowy, upadki, omdlenia lub zaburzenia świadomości wymagają konsultacji.

Czy skutki uboczne zawsze znikają?

U wielu osób zmniejszają się po okresie adaptacji. Nie każdy pacjent będzie jednak tolerował każdą dawkę lub każdy preparat. Uporczywe objawy mogą wymagać wolniejszego zwiększania dawki, pozostania na niższej dawce, zmiany leczenia albo wykonania dodatkowej diagnostyki.

Czy lek można stosować w ciąży?

Leki stosowane w leczeniu otyłości nie powinny być kontynuowane w ciąży. W przypadku planowania ciąży należy wcześniej ustalić z lekarzem termin odstawienia, ponieważ zależy on od konkretnej substancji. Nie należy odstawiać leczenia cukrzycy bez równoczesnego ustalenia bezpiecznego sposobu kontroli glikemii.

Czy przy silnych dolegliwościach przyjmować kolejną dawkę?

Silny ból brzucha, uporczywe wymioty, znaczne odwodnienie, brak gazów i stolca, nagłe pogorszenie widzenia lub reakcja alergiczna wymagają pilnej oceny. Decyzję o kolejnej dawce należy wtedy podjąć z lekarzem. Przy podejrzeniu ostrego zapalenia trzustki lek powinien zostać wstrzymany do czasu wyjaśnienia sytuacji.

Piśmiennictwo

1. European Medicines Agency. Ozempic, semaglutide. Product Information. Aktualna charakterystyka produktu leczniczego.
2. European Medicines Agency. Wegovy, semaglutide. Product Information. Aktualna charakterystyka produktu leczniczego.
3. European Medicines Agency. Mounjaro, tirzepatide. Product Information. Aktualna charakterystyka produktu leczniczego.
4. Medicines and Healthcare products Regulatory Agency. GLP-1 receptor agonists and dual GLP-1/GIP receptor agonists: strengthened warnings on acute pancreatitis, including necrotising and fatal cases. Drug Safety Update, 29 stycznia 2026 roku.
5. European Medicines Agency. PRAC concludes eye condition NAION is a very rare side effect of semaglutide medicines Ozempic, Rybelsus and Wegovy. 6 czerwca 2025 roku.
6. US Food and Drug Administration. Wegovy, semaglutide. Prescribing Information. Aktualizacja z 2026 roku.
7. US Food and Drug Administration. FDA Requests Removal of Suicidal Behavior and Ideation Warning from GLP-1 Receptor Agonist Medications. 13 stycznia 2026 roku.
8. American Society of Anesthesiologists i współautorzy. New Multi-Society GLP-1 Clinical Practice Guidance. Aktualizacja z lutego 2025 roku.
9. Gorgojo-Martínez J.J. i wsp. Clinical Recommendations to Manage Gastrointestinal Adverse Events in Patients Treated with GLP-1 Receptor Agonists: A Multidisciplinary Expert Consensus. Journal of Clinical Medicine. 2023;12(1):145.